Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

Tây Tiến
- Quang Dũng I. Mục tiêu bài học
Học sinh cần đạt những mục tiêu sau:
1. Kiến thức:
- Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của cảnh trí thiên
nhiên miền Tây Tổ quốc và vẻ đẹp hào hoa, bi tráng của người chiến sĩ trong
bài thơ Tây Tiến.
- Phân tích, chỉ ra những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ qua bút
pháp lãng mạn, những sáng tạo về hình ảnh, ngôn từ và giọng điệu.
2. Kĩ năng
- Kỹ năng đọc hiểu một bài thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại.
- Rèn kỹ năng cảm thụ thơ.
3. Thái độ
- Có thái độ trân trọng đối với những hi sinh cao cả và tình cảm lãng
mạn của người chiến sĩ.
II. Phương pháp, phương tiện dạy học
1.

Phương pháp

Trong khi giảng dạy GV sẽ sử dụng các phương pháp: phương pháp
giảng bình, đàm thoại, trực quan, thảo luận nhóm…
2.

Phương tiện

SGK, SGV, giáo án, phấn, bảng, máy chiếu, máy tính và các công cụ
hỗ trợ đi kèm.
III.

Yêu cầu học sinh chuẩn bị

- Học sinh đọc trước bài ở nhà (đọc kĩ Tiểu dẫn, văn bản tác phẩm), trả
lời các câu hỏi hướng dẫn học bài trong SGK.
IV. Tiến trình dạy học
1.

Ổn định lớp học.

2.

Kiểm tra bài cũ

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 1

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

3.

Giới thiệu bài mới

Cùng viết về hình tượng người lính trong kháng chiến nhưng mỗi người
lại có một cách thể hiện riêng. Nếu ở chương trình Ngữ văn lớp 9, qua bài
Đồng chí của Chính Hữu, các em đã được tìm hiểu về một điển hình tiêu biểu
của người lính trong kháng chiến chống Pháp chân chất, mộc mạc thì ở bài
Tây Tiến hôm nay, cô trò ta sẽ tiếp tục cùng nhau đi tìm hiểu lính về người
lính nhưng lại ở một phương diện hoàn toàn mới.
Tiết 1
Hoạt động của GV và HS

Nội dung kiến thức cần đạt

GV hướng dẫn học sinh tìm

I. Giới thiệu chung

hiểu về tác giả.

1. Tác giả.

? Em hãy giới thiệu những nét - Quang Dũng (1921-1988), quê ở huyện Đan
cơ bản về tác giả Quang Phượng – Hà Nội.
Dũng?

- Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ

Hoạt động tập thể, HS trả lời tranh; nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà
theo hướng dẫn.

thơ.
- Thơ Quang Dũng vừa hồn nhiên, vừa tinh tế
mang vẻ đẹp hào hoa, phóng khoáng đậm chất
lãng mạn.
2. Tác phẩm
- Các tác phẩm chính: Rừng biển quê hương (in
chung, 1957), Mùa hoa gạo (truyện ngắn,
1950), Mây đầu ô (1986), Thơ văn Quang Dũng
(tuyển thơ văn, 1988).
- Tây Tiến được in trong tập thơ Mây đầu ô.

GV hướng dẫn HS tìm hiểu II. Đọc – hiểu bài thơ
bài thơ.

1. Hoàn cảnh sáng tác Tây Tiến

? Yếu tố nào giúp em hiểu rõ - Tây Tiến là một đơn vị bộ đội thành lập năm

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 2

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

hơn bài thơ Tây Tiến của 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo
Quang Dũng?

vệ biên giới Việt Lào và đánh tiêu hao sinh lực

HS trả lời theo hướng dẫn.

địch ở Thượng Lào và miền Tây Bắc Bộ Việt
Nam.
- Địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến
khá rộng: từ Mai Châu, Châu Mộc sang Sầm
Nưa rồi vòng về phía Tây tỉnh Thanh Hóa.
- Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên, sinh
viên Hà Nội. Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu
thốn, gian khổ nhưng vẫn lạc quan yêu đời.
- Quang Dũng làm đại đội trưởng ở đó một thời
gian rồi chuyển đơn vị khác vào năm 1948. Xa
đơn vị cũ không lâu, tại làng Phù Lưu Chanh vì
nhớ anh em, đồng đội nên Quang Dũng đã viết
bài thơ này.

? Tại sao bài thơ lúc đầu có - Bài thơ lúc đầu có tên gọi Nhớ Tây Tiến. Về
tên gọi Nhớ Tây Tiến về sau sau tác giả bỏ chữ “nhớ” chỉ còn hai chữ Tây
tác giả bỏ chữ “nhớ” chỉ còn Tiến bởi bản thân hai chữ Tây Tiến đã bao hàm
hai chữ Tây Tiến?

nỗi nhớ đoàn quân Tây Tiến.

HS suy nghĩ trả lời và bổ sung
cho nhau.
GV hướng dẫn HS xác định 2. Bố cục
kết cấu

Bài thơ gồm 4 đoạn:

? Căn cứ vào mạch cảm xúc - Đoạn 1: 14 câu đầu: Những cuộc hành quân
và hình ảnh chủ đạo em hãy gian khổ của đoàn quân Tây Tiến và cảnh trí
xác định kết cấu và nội dung hoang sơ, hùng vĩ dữ dội của miền Tây đất
từng phần cho bài thơ?

nước.

- HS theo dõi SGK và phần - Đoạn 2: 8 câu thơ tiếp theo: Những kỷ niệm

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 3

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

chuẩn bị bài ở nhà để phát đẹp của tình quân dân và cảnh sông nước miền
biểu.

Tây đầy thơ mộng của Tổ quốc.

GV bình giảng mở rộng cho - Đoạn 3: Từ “Tây Tiến đoàn binh…” đến
HS: Mạch cảm xúc và tâm “Khúc độc hành”: Chân dung của người lính
trạng là sợi dây liên kết cả bốn Tây Tiến.
đoạn của bài thơ. Bài thơ được - Đoạn 4: 4 câu thơ còn lại: Lời thề và lời hẹn
viết trong nỗi nhớ trào dâng, ước.
trong những kỷ niệm đầy ắp
về đoàn quân Tây Tiến cùng
với cảnh trí thiên nhiên miền
Tây thơ mộng. Nhà thơ như
được sống trong bầu không
khí của những kí ức và kỷ
niệm hào hùng. Tài hoa của
hồn thơ Quang Dũng đã làm
cho những kí ức và kỷ niệm
của mình như được sống cũng
người đọc.
- HS ghi lời cô giảng.
Hướng dẫn học sinh phân tích 3. Phân tích
bài thơ

3.1 Đoạn 1: Những cuộc hành quân gian khổ
của đoàn quân Tây Tiến và cảnh trí hoang sơ,
hùng vĩ, dữ dội của miền Tây đất nước.

? Khơi nguồn cho mạch cảm - Khơi nguồn cho mạch cảm xúc của bài thơ là
xúc của bài thơ là gì? Câu thơ nỗi nhớ. Nỗi nhớ da diết về đồng đội, về những
nào thể hiện cảm xúc đó?

năm tháng không thể nào quên phủ khắp bài

- HS xác định cảm xúc, tìm thơ:
câu thơ.

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 4

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Nỗi nhớ dường như không kìm nén nổi, “chủ
thể” nhớ phải thốt lên thành tiếng gọi. Và nỗi
nhớ như được cụ thể hóa, hình tượng hóa bằng
từ láy tượng hình “chơi vơi” rất gợi cảm, tạo
cảm xúc cho những dòng thơ tiếp nối với những
cảnh núi cao, vực thẳm, rừng sâu xuất hiện.
a) Thiên nhiên Tây Bắc
? Theo dòng hoài niệm của - Theo dòng hoài niệm của nhà thơ, bức tranh
nhà thơ, hình ảnh nào được tái thiên nhiên của núi rừng Tây Bắc hiện lên sống
hiện?
- HS trình bày.

động
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi.
+ Sài Khao,Mường Lát là những tên đất, tên
làng mà đoàn quân Tây Tiến đã đi qua.
+ Hai chữ “sương lấp” gợi một miền đất hoang
sơ, quanh năm mây mù che phủ.
+ Ba chữ “đoàn quân mỏi” gợi một cuộc hành
quân dãi dầu đầy gian khổ của người lính Tây
Tiến (cảm hứng hiện thực).

? Hình ảnh đó có gì đặc biệt?

+ Hình ảnh “hoa về trong đêm hơi” là hoa của

- HS phân tích.

thiên nhiên hay con người? Chỉ biết rằng nó gợi
một cảm giác nhẹ nhàng, êm ả, đẩy lùi nỗi nhọc
nhằn của người lính Tây Tiến trong cuộc hành
quân (cảm hứng lãng mạn).

? Theo em, câu thơ nào được - Bốn câu thơ tiếp theo được xem là tuyệt bút, là
coi là tuyệt bút của nhà thơ? một bằng chứng thi trung hữu họa:
Vì sao?

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 5

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

- HS phân tích, lí giải

Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Người ta có thể hình dung ra một bức tranh thật
kỳ vĩ với những cung bậc khác nhau qua những
câu thơ trên. Đó là khung cảnh rất hoang vu và
hiểm trở, là nơi hoạt động của đoàn quân Tây
Tiến. Sự hoang vu và hiểm trở ấy được diễn tả
bằng những từ ngữ rất giàu sức tạo hình như:
khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút, cồn mây, súng
ngửi trời.
+ Từ láy khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút diễn tả
sự hiểm trở với những con đường quanh co, gập
ghềnh, đứt đoạn của núi rừng Tây Bắc.
+ Câu thơ “Ngàn thước lên cao, ngàn thước
xuống” như bị bẻ gẫy làm đôi, rất dứt khoát,
mạnh mẽ làm cho người đọc như thấy được rất
rõ chiều cao của núi, độ cao của dốc và con tim
không khỏi hồi hộp vì lo sợ cho những bước
chân của người lính chiến.

? Câu thơ nào diễn tả cái “nhìn + Nếu như câu thơ trước diễn tả cái “nhìn lên”,
ngang” của người lính Tây “nhìn xuống” thì câu thơ “nhà ai Pha Luông
Tiến?

mưa xa khơi” lại diễn tả cái “nhìn ngang”. Cái

- HS tìm và phân tích.

nhìn này đã mang đến cho người đọc sự tận
hưởng về một cảm giác nhẹ nhàng, bình lặng,
giải tỏa được nỗi lo sợ cho những bước chân
của người lính chiến. Câu thơ gồm toàn thanh
bằng đã góp phần tích cực vào việc diễn tả cảm

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 6

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

giác này.
? Hình ảnh nào được dùng rất + Hình ảnh “súng ngửi trời” là một cách viết
táo bạo? Hình ảnh đó gợi cho thật sáng tạo, vừa diễn tả được tầm cao của núi,
em điều gì?

cái hiểm trở mà người lính phải vượt qua, lại

- HS phân tích, liên tưởng.

vừa bộc lộ được cái hóm hỉnh của người lính
ngay cả khi gian khổ nhất. Núi cao tưởng chừng
như ngập trong mây, mây nổi lên thành từng
cồn “heo hút”. Câu thơ giúp ta hình dung được
người Tây Tiến đang ở một vị trí nào đó rất cao
trên đỉnh đèo nên mới có cảm giác “súng ngửi
trời”.

? Em có nhận xét gì về sự phối - Bốn câu thơ có sự phối thanh rất đặc biệt. Ba
thanh trong bốn câu thơ?

câu đầu có tới 11 thanh trắc gợi cảm giác nặng

- HS nhận xét.

nề, trúc trắc nhưng câu thơ thứ tư lại toàn thanh
bằng gợi cảm giác nhẹ nhàng. Sự phối thanh
trong đoạn thơ cũng giống như cách phối màu
trong hội họa. Giữa những gam màu nóng, tác
giả lại sử dụng một gam màu lạnh làm dịu lại,
như xoa mát cả khổ thơ. Tài năng hội họa của
Quang Dũng đã được bộc lộ trong bốn câu thơ
này.

? Phải chăng thiên nhiên miền - Sự giữ dội của thiên nhiên Tây Bắc còn được
Tây Bắc chỉ có núi cao, vực tác giả tiếp tục khai thác theo chiều dài của thời
sâu?

gian “đêm đêm” và chiều rộng của không gian

- HS phản biện.

“Mường Hịch”. Núi rừng Tây Bắc đâu chỉ có
núi cao, vực thẳm mà còn có thác gầm, cọp dữ:
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 7

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

? Yếu tố nào đã chi phối ngòi - Ngòi bút lãng mạn, tài hoa của Quang Dũng đã
bút của Quang Dũng? Tác phát huy cao độ trí tưởng tượng, sử dụng rộng
dụng của nó?

rãi những yếu tố cường điệu, phóng đại, những

- HS phân tích.

thủ pháp đối lập để tạo nên ấn tượng mạnh mẽ
về sự hùng vĩ dữ dội của thiên nhiên Tây Bắc.
b) Hình ảnh người lính Tây Tiến

? Khung cảnh thiên nhiên làm - Khung cảnh thiên nhiên làm nền cho hình ảnh
nền cho hình ảnh nào xuất người lính Tây Tiến xuất hiện.
hiện?
? Hình ảnh đó có đặc điểm gì? + Trong cuộc hành quân gian nan vất vả, người
- HS phân tích.

lính Tây Tiến không thể tránh được sự mệt mỏi
“đoàn quân mỏi”. Quang Dũng đã ghi lại hiện
thực đó. Thậm chí không giấu giếm sự hi sinh:
Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời
+ Người lính Tây Tiến coi cái chết “nhẹ tựa
lông hồng”. Cái bi đã được nâng đỡ bằng đôi
cánh lãng mạn làm cho cái bi trở thành bi tráng.

? Đâu là điểm đến của những - Trên chặng đường hành quân, người lính Tây
cuộc hành quân? Ở đó, Quang Tiến nghỉ lại ở một bản làng và bữa cơm đầu
Dũng đã ghi lại tình cảm gì?

mùa tỏa hương nếp mới đã xua tan nhọc nhằn

- HS trình bày, phân tích.

đời lính chiến và đưa họ về với cuộc sống đời
thường:
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

? Nhận xét cho đoạn 1.

=> Bằng bút pháp lãng mạn, Quang Dũng đã vẽ

- HS nhận xét.

nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ của núi rừng
Tây Bắc và hình ảnh người lính kháng chiến

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 8

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

trong cuộc hành quân gian khổ.
3.2 Đoạn 2: Những kỷ niệm đẹp của tình quân
dân và cảnh sông núi miền Tây đầy thơ mộng
của Tổ quốc
? Đoạn 2 có mấy cảnh? Đó là Bút pháp lãng mạn của Quang Dũng đã đẩy lùi
những cảnh nào? Để miêu tả khung cảnh hùng vĩ núi rừng hoang vu, hiểm
cảnh đó, nhà thơ đã sử dụng trở, dữ dội mở ra một thế giới khác của Tây
bút pháp nghệ thuật gì?

Bắc. Đó là cảnh một đêm liên hoan văn nghệ,

- HS xác định cảnh, ý chính cảnh sông nước mênh mang trong buổi chiều
của bài thơ.

sương.
a) Cảnh đêm liên hoan văn nghệ

? Đêm liên hoan văn nghệ từ - Khi màn đêm buông xuống cũng là lúc đêm
khi nào? Từ nào cho em biết liên hoan văn nghệ bắt đầu.
điều đó?

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

- HS tìm từ ngữ, hình ảnh + Chữ “bừng”: vừa diễn tả không khí tưng
trong mỗi cảnh.

bừng, sôi nổi của đêm văn nghệ, vừa tỏa sáng
không gian, xua đi màn đêm bóng tối.
+ Hai chữ “đuốc hoa”: chỉ ngọn đuốc thắp sáng
trong đêm văn nghệ, vừa chỉ ngọn đuốc thắp
sáng trong đêm tân hôn. Ý thơ thể hiện sự tinh
nghịch của chàng trai Tây Tiến.

? Linh hồn của đêm văn nghệ - Hình ảnh của “em” chính là trung tâm, là linh
là hình ảnh nào? Hình ảnh đó hồn của đêm văn nghệ:
có đặc điểm gì?

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

- HS xác định, phân tích.

Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
+ Đó là cô gái dân tộc dịu dàng, duyên dáng (e
ấp), trong trang phục dân tộc (xiêm áo), trong

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 9

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

vũ điệu dân tộc “man điệu”. Vẻ đẹp của em đã
thu hút sự chú ý của các chàng trai Tây Tiến.
- Hai chữ “kìa em” biểu lộ thái + Hai chữ “kìa em” biểu lộ sự ngõ ngàng đến
độ gì? Của ai? Yếu tố nào tạo ngạc nhiên của chàng trai Tây Tiến trước vẻ đẹp
nên hồn thơ cho người nghệ của cô gái.
sĩ?

+ Âm thanh của tiếng khèn, cảnh vật và tình

- HS phân tích.

quân dân ấm áp đã thăng hoa cảm xúc của
người nghệ sĩ: “Nhạc về Viên Chăn xây hồn
thơ”.
b) Cảnh sông nước Tây Bắc.

? Cảnh sông nước Tây Bắc gợi Nếu đêm liên hoan văn nghệ đem đến cho người
cảm giác gì?

đọc không khí say mê ngây ngất, thì cảnh sông

- HS phân tích.

nước Tây Bắc gợi cảm giác mênh mang huyền
ảo:
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa.

? Ở 4 câu thơ này gợi hay tả?

+ Nhà thơ không tả mà chỉ gợi. Vậy mà cảnh

- HS bình luận

vẫn hiện lên thơ mộng.
+ Không gian của buổi chiều giăng mắc một
màn sương – “chiều sương”.
+ Bông hoa lau như có hồn, phảng phất trong
gió.
+ Bến bờ tĩnh lặng, hoang dại như thời tiền sử.
+ Bông hoa rừng không “đung đưa” mà “đong
đưa” như làm duyên với cảnh, với người.

? Trên dòng sông ấy là hình - Trên dòng sông ấy là hình ảnh một cô gái

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 10

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

ảnh của ai?

duyên dáng, uyển chuyển, khéo léo trên chiếc

- HS phân tích.

thuyền độc mộc, giữa dòng nước lũ. Hình ảnh
đó tạo nên một vẻ đẹp lãng mạn cho bức tranh
thơ mộng của núi rừng Tây Bắc.

? Ngòi bút miêu tả tinh tế của - Ngòi bút tài hoa của Quang Dũng thể hiện tập
Quang Dũng thể hiện ở điểm trung ở đoạn này, chất nhạc hòa quyện chất thơ.
nào?

Vì thế, Xuân Diệu có lí khi cho rằng: “Đọc đoạn

- HS bình luận.

thơ này như ngâm nhạc trong miệng”.

? Nhận xét cho đoạn 2.

=> Bằng bút pháp lãng mạn, Quang Dũng đã vẽ

- HS nhận xét.

ra bức tranh thiên nhiên thơ mộng, duyên dáng,
mĩ lệ của núi rừng Tây Bắc.

Tiết 2:
Hoạt động của GV và HS

Nội dung kiến thức cần đạt

- GV ổn định trật tự lớp học
sau giờ ra chơi.
- Hướng dẫn học sinh thảo 3.3 Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến.
luận nhóm cho đoạn 3.

Đoạn thơ khắc họa hình ảnh đoàn quân Tây

- GV chia lớp thành 4 nhóm

Tiến vừa kiêu hùng, vừa lãng mạn, vừa bi tráng.

Vấn đề 1: Phân tích bút pháp

a) Vẻ đẹp kiêu hùng của lính Tây Tiến

lãng mạn khắc họa chân dung

- Chân dung của người lính Tây Tiến được vẽ

và thế giới nội tâm người lính

bằng nét bút khác lạ:

Tây Tiến của Quang Dũng

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

(Nhóm 1+2).

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Vấn đề 2: Bình luận cách nói

+ Người lính Tây Tiến chiến đấu trong điều

về sự hi sinh mất mất mà

kiện thiếu thốn gian khổ, bệnh sốt rét hoành

Quang Dũng đề cập trong bài? hành làm cho mái tóc xanh hôm nào rụng hết
- GV phát phiếu hỏi yêu cầu (không mọc tóc) và hậu quả của bệnh sốt rét

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 11

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

thảo luận trong 7 phút.

rừng đã để lại làn da xanh xao như “màu lá”.

- HS làm theo yêu cầu của Nhưng dưới ngòi bút của Quang Dũng những
GV.

mái đầu không mọc tóc, màu nước da xanh như

- Sau đó GV gọi nhóm 1 lên màu lá lại có vẻ đẹp kiêu dũng, oai phong của
trình bày vấn đề 1, nhóm 2 ở con hổ nơi rừng thiêng. Dường như họ xem
dưới bổ sung những ý mà thường mọi khổ ải, thiếu thốn.
nhóm 1 còn thiếu. Nhóm 3, - Nét độc đáo trong cách miêu tả của nhà thơ là
nhóm 4 cũng tương tự.

không miêu tả cụ thể một gương mặt nào của

- GV ghi ý kiến của các em người lính Tây Tiến mà tập trung khắc họa rõ
lên bảng nhận xét và chốt lại nét mặt chung của cả đoàn quân Tây Tiến.
nội dung của cả đoạn rồi cho + Hai chữ “đoàn binh” tạo một âm hưởng mạnh
các em ghi bài.

mẽ, dứt khoát còn hình ảnh “không mọc tóc” lại
gợi lên nét ngang tàng của người lính Tây Tiến.
- Thơ ca kháng chiến khi viết về người lính
thường nói đến căn bệnh sốt rét hiểm nghèo.
Quang Dũng không hề che dấu những gian khổ
đó nhưng ông không miêu tả một cách trần trụi
mà qua một cái nhìn đậm màu sắc lãng mạn.
b) Vẻ đẹp lãng mạn
- Những chàng trai Tây Tiến không chỉ có vẻ
đẹp oai hùng cuả con hổ nơi rừng thiêng mà còn
có tâm hồn lãng mạn:
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Cái nhìn nhiều chiều đã giúp nhà thơ nhìn qua
cái dằn dữ mắt trừng của họ là những tâm hồn,
trái tim rạo rực yêu thương. Họ chiến đấu trong
điều kiện gian khổ nhưng vẫn mơ về Hà Nội. Ở

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 12

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

đó có dáng hình của người đẹp “dáng kiều
thơm”. Hình bóng người đẹp ở quê hương là
động lực tinh thần thúc giục các anh cầm súng
tiêu diệt kẻ thù.
c) Vẻ đẹp bi tráng
- Viết về người lính Tây Tiến, Quang Dũng
không hề che dấu cái bi, nhưng cái bi lại được
nâng đỡ bằng đôi cánh lãng mạn làm cho cái bi
trở thành bi tráng:
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành.
+ Hình ảnh những nấm mồ rái rác nơi biên
cương, viễn xứ gợi một cảm xúc bi thương.
+ Hình ảnh “đời xanh” là biểu tượng cho tuổi
trẻ đặt sau chữ “chẳng tiếc” thể hiện tinh thần tự
nguyện, sẵn sàng vượt lên cái chết hiến dâng cả
sự sống, tuổi trẻ cho nghĩa lớn của dân tộc.
+ Người lính Tây Tiến khi chết chỉ có manh
chiếu (thậm chí không có) quấn thân nhưng tác
giả đã thay vào đó tầm áo bào sang trọng. Và
khúc nhạc tiễn đưa anh là âm thanh gầm réo của
dòng sông Mã. Sự thật bi thương vậy mà dưới
ngòi bút của Quang Dũng, người lính Tây Tiến
vẫn chói ngời vẻ đẹp lý tưởng và mang dáng
dấp của những tráng sĩ thuở xưa.
- Tinh thần xả thân của người lính Tây Tiến

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 13

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

được diễn đạt bằng những từ Hán Việt hết sức
trang trọng: biên cương, viễn xứ, chiến trường,
áo bào, độc hành… Cách nói giảm nói tránh “về
đất” làm mờ đi cái bi thương rồi bị át hẳn trong
cái âm thanh của dòng sông Mã. Âm thanh đó
làm cho sự hi sinh của người lính Tây Tiến
không bi lụy mà thấm đẫm tinh thần bi tráng.
? Em hãy nhận xét cho đoạn => Bằng bút pháp lãng mạn nhà thơ đã khắc họa
3?

thành công bức chân dung tượng đài bằng ngôn

- HS nhận xét

từ về đoàn quân Tây Tiến.
3.4 Đoạn 4: Lời thề và lời hẹn ước

? Tinh thần chung của một - Nhớ đến Tây Tiến, tác giả nhớ đến tháng ngày
thời Tây Tiến được tác giả tô đẹp đẽ, hào hùng say mê:
đậm bằng hình ảnh nào?

Tây Tiến người đi không hẹn ước

- HS phân tích.

Đường lên thăm thẳm một chia phôi
+ Hình ảnh “người đi không hẹn ước” thể hiện
tinh thần chung của Tây Tiến. Tinh thần ấy
thấm nhuần trong tư tưởng và tình cảm người
lính Tây Tiến.
- Xa Tây Tiến nhưng tâm hồn, tình cảm nhà thơ
vẫn gửi lại nơi ấy, những nơi mà đoàn quân Tây
Tiến đã đi qua.
Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi

? Em có nhận xét gì về nhịp - Nhịp thơ chậm, giọng điệu thơ buồn nhưng
điệu và giọng điệu của đoạn linh hồn của đoạn thơ vẫn toát lên vẻ hào hùng.
thơ?
? Tác dụng của việc đưa địa - Các địa danh được nói tới tạo ấn tượng về tính

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 14

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

danh vào khổ thơ?

cụ thể, xác thực của thiên nhiên, cuộc sống con

? Nhận xét đoạn 4.

người.

- HS làm theo hướng dẫn.

=> Đoạn kết gợi lại không khí của một thời Tây
Tiến một đi không trở lại.

GV hướng dẫn HS tổng kết bài III. Tổng kết
? Xác định nội dung chính của - Tây Tiến là một bài thơ toàn bích. Bài thơ đã
bài thơ?

tái hiện được vẻ hùng vĩ, thơ mộng của núi rừng

- HS trả lời theo hướng dẫn Tây Bắc, vẻ đẹp lãng mạn và tinh thần bi tráng
(hoạt động tập thể).

của đoàn quân Tây Tiến.

? Qua bài thơ, em hiểu gì về - Qua bài thơ, ta thấy tình yêu thiên nhiên, sự
tình cảm của tác giả?

gắn bó với đoàn quân Tây Tiến của tác giả.

? Nghệ thuật đặc sắc trong thơ - Bài thơ kết tinh nhiều sáng tạo nghệ thuật của
Quang Dũng?

tác giả: bút pháp tạo hình đa dạng, ngôn ngữ
vừa quen thuộc, vừa độc đáo, vừa có nét cổ kính
vừa mới lạ; bút pháp lãng mạn và tinh thần bi
tráng.

V. Củng cố và luyện tập
1. Chọn phương án trả lời đúng nhất
1.1 Hình tượng trung tâm trong bài thơ Tây Tiến là:
A. Thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội
B. Thiên nhiên Tây Bắc thơ mộng, lãng mạn
C. Người lính Tây Tiến hào hoa, lãng mạn
D. Cô gái Tây Bắc duyên dáng, dịu dàng
1.2 Bút pháp nghệ thuật chủ đạo trong bài thơ Tây Tiến là:
A. Lãng mạn và bi tráng
B. Miêu tả và dựng cảnh
C. Tả thực và bao quát
D. Đặc tả và gợi tả
Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 15

Giáo án Tây Tiến (Quang Dũng)

* Gợi ý trả lời: 1. C

2. A

2. Bài tập về nhà
Chọn và phân tích một hình ảnh thơ trong bài Tây Tiến của Quang
Dũng mà em cho là độc đáo nhất.
3. Dặn dò HS chuẩn bị bài Việt Bắc cho buổi sau.

Nguyễn Thị Tâm – ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội 16